
Nanatiling tahimik ang buong sala matapos itanong ng ama, “Ano ang pangalan ng nanay mo?” Hindi agad nakasagot ang dalaga. Nanginginig ang kanyang mga daliri habang nakatingin sa lalaki, sinusubukang intindihin kung bakit biglang nagbago ang kanyang kilos. Ang mga batang kanina lamang masayang naglalaro ay tahimik na ngayon, nakatingin sa kanilang dalawa. Dahan-dahang lumapit ang ama sa kanya, ngunit hindi siya makatingin nang diretso. Sa halip, napako ang kanyang mga mata sa mukha ng dalaga, na para bang may hinahanap siyang matagal nang nawawala. Nang marinig niyang muli ang himig sa isip niya, biglang bumalik ang isang alaala mula sa kanyang kabataan.
“Hindi maaari…” mahina niyang sambit, halos hindi marinig. Ilang segundo siyang nakapikit habang pilit na pinipigilan ang emosyon. Naalala niya ang isang batang babae na minsan niyang minahal nang buong puso—isang batang babae na biglang nawala sa kanilang buhay maraming taon na ang nakalipas. Ang babaeng iyon ang laging umaawit ng parehong lullaby bago sila matulog. Iyon ang kantang naririnig niya tuwing gabi noong bata pa siya. Ngunit matapos ang isang trahedya sa kanilang pamilya, tuluyan nang naputol ang kanilang koneksyon. Simula noon, hindi na niya muling narinig ang himig na iyon. Hanggang sa araw na iyon, mula sa tinig ng batang kasambahay.
Napansin ng dalaga ang bigla niyang pananahimik. “Sir, may problema po ba?” maingat niyang tanong. Hindi agad sumagot ang ama. Sa halip, lumakad siya patungo sa isang lumang kabinet sa gilid ng sala. Binuksan niya ang isang nakatagong drawer at kinuha ang isang maliit na kahong kahoy. Mabagal niya itong binuksan. Sa loob ay may lumang litrato ng isang batang babae at isang maliit na medalyon na may gasgas sa gitna. Lumapit siya sa dalaga at iniabot ang litrato. Napatingin ang dalaga rito at biglang nanlaki ang kanyang mga mata. Hindi niya kilala ang batang babae, ngunit may kakaibang pamilyar sa kanyang mukha. Nang makita niya ang medalyon, napahawak siya sa sarili niyang leeg.
Dahan-dahan niyang inilabas mula sa ilalim ng kanyang damit ang isang maliit na palawit na matagal na niyang iniingatan. Pareho ang hugis, pareho ang ukit, at pareho ang maliit na marka sa gilid. Nanigas ang ama. Hindi siya makapagsalita habang tinitingnan ang dalawang bagay na magkatabi. “Saan mo nakuha iyan?” tanong niya sa nanginginig na tinig. “Bigay po iyan ng nanay ko,” sagot ng dalaga. “Sabi niya, huwag ko raw pong kailanman ipamigay kahit kanino.” Agad na napaupo ang ama sa sofa. Hindi niya namalayang tumulo na pala ang luha sa kanyang pisngi. Sa unang pagkakataon, nakita ng mga bata ang kanilang ama na umiiyak nang hindi niya itinatago ang kanyang damdamin.
Muling tinanong ng ama ang dalaga tungkol sa kanyang ina. Sinabi niyang lumaki siyang palipat-lipat ng tirahan at kakaunti lamang ang ikinuwento ng kanyang ina tungkol sa nakaraan. Lagi raw nitong sinasabi na may mga bagay na mas ligtas manatiling lihim. Ngunit bago ito pumanaw, iniwan nito ang isang lumang sobre at isang mensahe: “Kapag narinig mo ang kantang ito mula sa ibang tao, alamin mo ang katotohanan.” Nanginginig na kinuha ng dalaga ang sobre mula sa kanyang bag. Hindi pa niya ito kailanman binuksan. Tinitigan iyon ng ama na para bang alam na niya kung ano ang laman. Sa sandaling iyon, nagsimulang manginig ang kamay ng dalaga.
Sabay nilang binuksan ang sobre. Sa loob ay may isang lumang liham at isang litrato ng dalawang kabataan na magkatabing nakangiti. Iisa ang suot na palawit ng dalaga sa litrato. Sa likod nito ay may nakasulat na petsa, isang pangalan, at isang maikling pangungusap na nagpabago sa lahat. Hindi na napigilan ng ama ang kanyang emosyon. “Siya ang nanay mo…” bulong niya, habang pinagmamasdan ang larawan. Napaluha ang dalaga. Unti-unti niyang naunawaan na ang lullaby, ang medalyon, ang litrato, at ang mga lihim na itinago ng kanyang ina ay hindi magkakahiwalay na alaala. Lahat ng iyon ay mga piraso ng isang katotohanang matagal nang hinihintay na mabunyag.
Lumapit ang ama sa dalaga at marahang sinabi, “Maraming taon kong hinanap ang sagot kung saan siya napunta. Hindi ko alam na ang anak niya pala ang araw-araw kong nakikita sa bahay na ito.” Hindi nakapagsalita ang dalaga. Tumingin siya sa dalawang batang tahimik na nakaupo sa rug, saka bumalik ang tingin sa ama. Sa kanyang mga mata ay may lungkot, pagtataka, at isang bagong pakiramdam ng pagiging kabilang. Kinuha ng ama ang kanyang kamay at mahigpit itong hinawakan. Walang kailangang sabihin pa. Sa unang pagkakataon, ang lumang awit na minsang naging simbolo ng pagkawala ay naging simbolo ng pagbabalik. Ngunit bago matapos ang araw, alam nilang marami pa silang kailangang malaman tungkol sa nakaraan. Sa gitna ng katahimikan, muling hinuni ng dalaga ang unang nota ng lullaby—at sa pagkakataong ito, ang ama ay hindi na natakot. Umiyak siya, ngumiti, at tuluyang hinayaan ang katotohanang matagal nang naghihintay na makauwi.






