
Hindi makapagsalita si Rafael habang nakatitig kay Isabela. Paulit-ulit sa isip niya ang sinabi ng bata: “Sabi ni Mama… ikaw ang tatay ko.” Para bang biglang nawala ang lahat ng tunog sa paligid. Si Lara ay nakatayo lamang sa tabi niya, hindi maintindihan kung bakit namumutla ang mukha ng kanyang ama. Samantala, si Juliana ay nanatiling nakatayo sa dulo ng pasilyo, nanginginig ang mga kamay at halos hindi makatingin nang diretso. Dahan-dahang lumapit si Rafael kay Isabela at tinulungan siyang makalabas mula sa makitid na espasyo sa likod ng pader. Nang tuluyan nang makalabas ang bata, mahigpit siyang kumapit sa braso ni Rafael na para bang matagal na niya itong hinihintay. Tumingin si Rafael kay Juliana at mahina ngunit mariing nagtanong, “Ano ang ibig sabihin nito?”
Napaupo si Juliana sa sahig at napahawak sa kanyang mukha. Sa loob ng ilang segundo, wala siyang masabi. Pagkatapos ay nagsimula siyang umiyak. Inamin niyang walong taon na ang nakalipas, bago pa man sila tuluyang magsama ni Rafael, nagkaroon sila ng maikling paghihiwalay matapos ang isang malaking pagtatalo. Noong panahong iyon, buntis pala siya ngunit natakot siyang sabihin ang katotohanan. Akala ni Rafael noon ay tuluyan na silang tapos, kaya umalis siya ng lungsod para magtrabaho. Ilang buwan matapos siyang umalis, isinilang ni Juliana si Isabela. Ngunit sa halip na sabihin kay Rafael ang tungkol sa kanilang anak, ipinagkatiwala niya muna ang sanggol sa kanyang nakatatandang kapatid na babae. Nang bumalik si Rafael at nagkabalikan sila, pinili ni Juliana na itago ang nangyari dahil natatakot siyang masira ang kanilang bagong simula.
Hindi makapaniwala si Rafael sa kanyang narinig. “Kung anak ko siya, bakit nandito siya sa loob ng pader?” tanong niya, mas mabigat na ngayon ang boses. Lalong napaiyak si Juliana. Ipinaliwanag niyang pumanaw ang kapatid niyang nag-aalaga kay Isabela ilang linggo lamang ang nakalipas. Dahil wala nang mapupuntahan ang bata, dinala niya ito sa kanilang bahay nang palihim. Plano raw niyang sabihin kay Rafael ang katotohanan, ngunit bawat araw ay nawawalan siya ng lakas ng loob. Sa una, pinanatili niya si Isabela sa isang maliit na bakanteng silid sa likod ng bahay. Ngunit nang halos makita siya ni Rafael isang gabi, natakot si Juliana at inilagay ang bata sa lumang service compartment na nakakonekta sa dingding, nangangakong pansamantala lamang iyon. Hindi niya inakalang tatagal ito nang ilang araw.
Biglang tumayo si Rafael. Galit ang kanyang mukha, ngunit higit sa lahat ay nasasaktan siya. Hindi niya alam kung kanino siya mas dapat magalit—kay Juliana dahil itinago nito ang kanyang anak, o sa sarili dahil hindi niya napansin na may batang naghihirap sa loob mismo ng kanyang tahanan. Lumapit si Isabela at mahina siyang hinawakan sa kamay. “Huwag ka pong magalit kay Mama,” sabi niya. “Takot lang po siya.” Napatingin si Rafael sa bata. Sa unang pagkakataon, napansin niya ang hugis ng mga mata nito, ang maliit na nunal sa gilid ng pisngi, at ang paraan ng pagkunot ng noo nito kapag kinakabahan—mga katangiang pamilyar na pamilyar sa kanya. Dahan-dahan siyang lumuhod at niyakap si Isabela. Hindi napigilan ng bata ang pag-iyak.
Lumapit din si Lara, saka niyakap si Isabela mula sa tagiliran. “Ate ba kita?” inosenteng tanong niya. Napangiti si Isabela sa gitna ng kanyang mga luha at tumango. Iyon ang unang pagkakataong bahagyang lumuwag ang bigat ng sandali. Ngunit para kay Rafael, hindi pa tapos ang lahat. Tumingin siya kay Juliana at sinabi niyang kailangan nilang harapin ang katotohanan nang buo. Hindi sapat ang paghingi lamang ng tawad. Kailangan nilang malaman kung ano talaga ang pinagdaanan ni Isabela sa mga nagdaang taon, kung bakit hindi siya kailanman ipinakilala sa kanya, at kung may iba pang sikreto na hindi pa sinasabi ni Juliana. Tumango si Juliana, ngunit kitang-kita sa kanyang mukha na may isa pa siyang kinatatakutan.
Kinagabihan, matapos mapakain at mapaligo si Isabela, pinatulog muna siya ni Rafael sa silid ni Lara. Habang mahimbing nang natutulog ang dalawang bata, bumalik siya sa sala kung saan naghihintay si Juliana. Doon inilabas ni Juliana mula sa kanyang bag ang isang lumang sobre na matagal na niyang itinatago. Sa loob nito ay isang birth certificate at ilang liham na hindi kailanman nabasa ni Rafael. Nang tingnan niya ang dokumento, malinaw na nakasulat ang pangalan niya bilang ama ni Isabela. Ngunit ang mas ikinagulat niya ay ang mga liham. Lahat ng iyon ay nakapangalan sa kanya at isinulat walong taon na ang nakalipas. Isa-isang binuksan ni Rafael ang mga ito at napagtanto niyang hindi si Juliana ang sumulat. Ang mga liham ay mula sa kapatid nitong nag-alaga kay Isabela.
Sa huling liham, nakasulat na ilang beses nitong sinubukang makipag-ugnayan kay Rafael upang sabihin ang katotohanan, ngunit may isang taong patuloy na humaharang sa lahat ng mensahe. Habang binabasa ni Rafael ang huling linya, biglang nagbago ang kanyang ekspresyon. Nakasulat doon: “Kung mababasa mo ito balang araw, tandaan mong hindi si Juliana lang ang may gustong itago si Isabela sa iyo. May isa pang taong mas malapit sa iyo kaysa sa iniisip mo.” Dahan-dahang ibinaba ni Rafael ang liham at tumingin kay Juliana. Bago pa siya makapagtanong, may biglang kumatok nang malakas sa kanilang pintuan. Tatlong sunod-sunod na katok. Nang silipin ni Rafael sa bintana, nanigas siya. Isang pamilyar na tao ang nakatayo sa labas—isang taong matagal na niyang pinagkakatiwalaan.





